Hayvan dişi tanımlayıcı

Yolda başıboş bir diş bulduğunuzda sorular hemen gelir. Bu gerçekten diş mi? Ağızda nerede duruyordu? Bir hayvanın adını söylemeye yetecek kadar parça var mı? Bu diş tanımlayıcı soruları teker teker ele alır. Birkaç net fotoğraf yükleyin, bulduğunuz yeri ve çevreyi ekleyin; tek bir benzer görünüme dayalı tahmin yerine yapay zekâ destekli en iyi eşleşmeyi alın.

Eşleşmenin arkasında araç, fotoğrafların gösterdiği her şeyi inceler: taç şekli, tüberküller ve sırtlar, keskin veya geniş bir yüzey, hâlâ duran kökler, aşınma, çatlaklar, boyut ve varsa çene. Eşleşmeyi destekleyenleri, ona karşı çıkanları, bakmaya değer diğer hayvanları ve sırada neyi kontrol etmeniz gerektiğini görürsünüz. Bir ad ancak onu destekleyen özellikler kadar iyidir; bu yüzden o özellikleri size gösteririz.

Geniş düşünerek başlamak yardımcı olur. Dişiniz bir memeliden, köpek balığından veya başka bir balıktan, sürüngenden gelebilir ya da henüz karar veremediğimiz bir şey olabilir. Hatta sadece dişe benzeyen kemik, boynuz, kabuk veya taş da olabilir. Bir memeli olasılığı güçlenince kesici diş, köpek dişi, küçük azı veya azı dişi olup olmadığını sorun. Kesin hayvanları karşılaştırmak ancak bundan sonra işe yarar.

Bunu öğrenmenin bir yolu olarak düşünün; veterinerlik, adli tıp, arkeoloji veya hukuk kararı değildir. İpuçları yalnızca geniş bir gruba ulaşıyorsa bunu dürüstçe söylemek, dişin destekleyemeyeceği kendinden emin bir addan daha iyidir.

İyi bir hayvan dişi tanımlaması için genel şekilden önce çalışan yüzeyi inceleyin. Taç, diş etinin üstünde kalan ve kesme, tutma, ezme, öğütme veya dilme işini yapan bölümdür. Üzerindeki çıkıntılar tüberküllerdir. Sırtlar, çukurlar, düzleşmiş yerler ve keskin kenarlar karşıdaki dişlerle nasıl temas ettiğini gösterir. Bunları tam karşıdan çekin. Eğik bir fotoğraf geniş bir azı dişini dar gösterebilir veya küçük bir tüberkülü gizleyebilir.

Diş tipi ilk ipucunuzdur. Kesici dişler önde bulunur ve genellikle koparır ya da keser. Köpek dişleri onların arkasındadır; saplar, kavrar veya yırtar. Küçük azı ve azı dişleri kesme, ezme veya öğütme için yapılmış yanak dişleridir. Bunları beslenme anahtarı değil, birçok hayvanda görülen ortak işler olarak ele alın. Boyut, taç şekli ve dişin çenedeki yeriyle birlikte okuyun.

Kökler iddianızı destekler ama nadiren sonuca götürür. Kaç kökün kaldığını, ayrılıp ayrılmadığını veya kıvrıldığını, uçların sağlam, aşınmış, geriye çekilmiş ya da kırılmış olup olmadığını gösterin. İleri aşınma, hayvanları ayırmak için kullanacağınız tüberkülleri tamamen silebilir. Süt dişi veya yarı çıkmış bir diş, düzgün bir yetişkin örneğine benzemez.

Dişle birlikte bir çene varsa tüm sırayı ve iki yanını fotoğraflayın. Biliyorsanız üst veya alt olduğunu not edin. Her tipi dikkatle sayın ve boş diş yuvalarını gizlemeyin. Dişleri saymak ancak tarafı, çeneyi, eksik dişleri, yaşı ve hayvanlar arasındaki normal farklılıkları ayırdıktan sonra yardımcı olur. O zaman bile tek bir birinci veya ikinci azı dişi, grup açık olsa da ağızdaki kesin yerini gizleyebilir.

İyi karşılaştırmalar umduğunuz hayvanla değil, özelliklerle başlar. Domuz ve yaban domuzu azı dişlerinde çoğu zaman oldukça düz, ezmeye yarayan birkaç tüberkül bulunur; ancak tek bir ayrı azı dişi çiftlik domuzunu yaban domuzundan ayırmayabilir. Koyunların yanak dişleri sığırların daha büyük dişlerinin yanında ince görünür; fakat boyut, fotoğrafta cetvel varsa anlamlıdır. Keskin bir fotoğrafta bile koyun ile geyik arasında karar vermek zor kalır.

Yaygın etçiller arasında köpeklerin yanak dişleri kedilerinkinden daha iri ve daha az iğne gibi keskindir. Bu, kısa listeyi daraltmaya yardımcı olur; üzerine kesin bir tanım kurabileceğiniz bir kural değildir. Kemirgen buluntuları da farklı görünebilir: büyük keski biçimli tek bir ön diş, bir sürü küçük diş veya yakındaki kemirme izleri.

Bir hayvanın nasıl beslendiği seçenekleri ayırmanıza yardımcı olur. Keskin köpek dişleri ve bıçak gibi yanak dişleri tutma ve dilmeyle ilişkilidir. Daha yüksek veya sırtlı azı dişleri öğütmeyle ilişkilidir. Alçak, geniş ve tümsekli azı dişleri her türden besini ezerek yiyen hayvanlarda görülür. Yine de bunları her etçilin, otçulun veya karma beslenen hayvanın uyması gereken kesin kurallara çevirmeyin. Akraba olmayan hayvanlar aynı işler için benzer yüzeyler geliştirebilir; tek bir hayvanın da farklı işler yapan birkaç diş tipi vardır.

Bu nedenle diş tanımlayıcı bütün grubu birlikte değerlendirir: taç şekli ve boyutu, tüberkül düzeni, kökler, aşınma, ölçek, çene ve konum. Bir özellik domuz derken diğeri karşı çıkıyorsa bu sonuçta yer alır, halının altına süpürülmez. Dürüst bir kısa liste — domuz veya yaban domuzu, koyun veya geyik, köpek veya köpeğe benzeyen başka bir hayvan — ipuçlarının ayıramayacağı tek bir türden daha sağlamdır.

Bir dişin ortaya çıktığı yer, hangi eşleşmelerin incelenmeye değer olduğunu değiştirebilir; ancak konum bir tanımı destekler, kanıtlamaz. Bildiğinizde kasabayı, bölgeyi ve ülkeyi girin. Yeri tarif edin: arka bahçe, patika, plaj, dere çakılı, toprak, mağara, kazı alanı veya kaya tabakası. Eski bir etiketten geldiyse ya da başka birinden aldıysanız kesin köken demek yerine belirsiz bırakın.

Buluntu sırasında ne olduğu size daha da fazla bilgi verir. Diş ayrı mıydı, yoksa üst veya alt çeneye mi bağlıydı? Başka dişler veya kemikler yanında mıydı? Yüzeyde miydi, gömülü müydü, sıkı toprağa mı kilitlenmişti? Bir şeyi oynatmadan önce her şeyin nasıl durduğunu fotoğraflayın. Diş sırası hâlâ yerinde olan bir çene, konum ve sayıyı size hazır olarak verir. Ayrı bir diş bu ikisini de kaybettirir.

Bir dişi sadece siyah, kahverengi, mineral gibi parlak veya eski göründüğü için fosil saymayın. Renk çoğu zaman lekelenmeden kaynaklanır ve yaş hakkında kesin bir şey söylemez. Bilinen kaya tabakası, çevresindeki toprak ve kaya, kimin elinde bulunduğuna dair kayıt ve yerel kayaları bilen birinin incelemesi çok daha önemlidir. Güncel, arkeolojik ve fosil buluntular aynı taç şekline sahip olabilir ve yine de farklı uzmanlar gerektirebilir.

Konum, çiftlik hayvanı ile yaban hayvanını da karara bağlamaz. Hayvanlar dolaşır, dişler taşınır, dolgu toprağı başka yerden getirilebilir ve koleksiyonlar el değiştirir. Nereden geldiğini, anlamsız seçenekleri elemek için kullanın; sonra anatomisinin buna uyup uymadığını sorun. En iyi diş tanımlaması, bulduğunuz yeri tahmininizden ayrı tutar ve eksik bağlantıları adlandırır.

Fotoğrafla tanımlamanın önceden hesaba katabileceğiniz sınırları vardır. Aşınmış bir taç köksüz görünebilir. Kırık bir dişin yalnızca tek bir iyi kenarı kalmış olabilir. Tek bir azı dişi ağızda nerede durduğunu göstermeyebilir. Süt dişleri, eksik veya fazla dişler, alışılmadık aşınma ve hayvanlar arasındaki normal farklılıklar beklediğiniz örüntüyle çelişebilir.

Bu nedenle sonucu sınayabileceğiniz en iyi eşleşme olarak görün, son söz olarak değil. Onu destekleyen ipuçlarını, ardından ona karşı çıkanları ve diğer seçenekleri okuyun. Daha iyi bir açı, ölçüm veya karşılaştırma için önerileri uygulayın. Ancak nadir ya da önemli bir şeye zarar verebilecek hiçbir şeyi kesmeyin, parlatmayın, ağartmayın, yapıştırmayın veya test etmeyin. Buluntuya göre bir doğa tarihi müzesi, üniversitenin zooloji ya da arkeoloji koleksiyonu, veteriner, yaban hayatı kurumu veya fosil uzmanı aranacak doğru yer olabilir.

Taze kalıntıları, keskin kökleri ve kirli her şeyi dikkatle tutun. Yiyecek hazırladığınız yerlerden uzak tutun, dokuyu çıplak elle ellemeyin ve sonra ellerinizi yıkayın. Toplama, saklama, taşıma ve satma kuralları yere, arazi sahibine, türe ve buluntunun yaban hayatı, fosil, arkeolojik veya kültürel açıdan önemli olup olmamasına göre değişir. Ne kadar emin olursa olsun bir tanım bu adımların hiçbirini ortadan kaldırmaz.

Bir diş gerçekten insan dişi olabilir gibi görünüyorsa durun. Temizlemeyin, saklamayın, taşımayın ve bulunduğu yeri daha fazla kazmayın. Yerel yetkilileri arayın. Hayvan dişi tanımlayıcı, bir dişin insan dişi olup olmadığını söyleyemez. Araştırmayı, yasal bildirimi veya koruma altındaki malzemenin ele alınmasını etkileyebilecek her belirsiz eşleşmede aynı özeni gösterin. Her şeyi olduğu gibi bırakın ve bir uzmandan doğrulama alın.